Twierdza Wisłoujście stoi przy ujściu Martwej Wisły do Zatoki Gdańskiej, na prawym brzegu naprzeciw Nowego Portu, w odległości około 5,5 km od historycznego centrum Gdańska. Jej zadania obejmowały kontrolę statków kupieckich, ochronę toru wodnego i nawigację światłem latarni, a do XIX wieku miała też znaczenie militarne.
Jak powstawała i zmieniała się twierdza?
Pierwsze wzmianki o strażnicy przy ujściu pojawiają się w dokumentach z przełomu XIV wieku. Drewniane strażnice ulegały zniszczeniom w XIII–XV wieku; murowana, cylindryczna wieża powstała w 1482 roku. W XVI wieku dobudowano umocnienia artyleryjskie, a w 1562 roku powstał trójkondygnacyjny wieniec — murowana konstrukcja artyleryjska otaczająca wnętrze z latarnią.
W latach 1600–1620 ukończono kwadratowy Fort Carré z czterema bastionami i kazamatami, a w latach 1624–1626 zbudowano szańce typu holenderskiego. Wieża pełniła funkcję latarni morskiej do 1758 roku. W XIX stuleciu twierdza częściowo straciła znaczenie militarnie i zaczęto adaptować jej obiekty do innych funkcji; w XX wieku stopniowo ulegała zniszczeniom, które osiągnęły szczyt w marcu 1945 roku, gdy artyleria poważnie uszkodziła wieżę, domy oficerskie i mury fortu. Odtwarzaniem i inwentaryzacją zajęto się po wpisaniu obiektu do rejestru zabytków w 1959 roku.
Co widać na miejscu?
Układ twierdzy tworzy cylindryczna wieża — niegdyś z latarnią i zegarem z XVIII wieku — otoczona ceglanym wieńcem, do którego zewnętrznego obwodu przylegają domy oficerskie. Wokół wieńca wzniesiono czterobastionowy fort carré z kazamatami, magazynami i innymi pomieszczeniami wojskowymi. Od strony lądu obiekt osłaniał Szańce Wschodni i Zachodni oraz raweliny, z których do dziś zachował się jeden; całość oddzielają fosy zasilane wodami Martwej Wisły. Podbudowa opiera się na drewnianych skrzyniach wypełnionych kamieniami, zwanych kaszycach. Hełm wieży z 1721 roku spłonął po uderzeniu pioruna; po odbudowie wieża otrzymała stożkowe zwieńczenie, które przetrwało do 1945 roku.
Jakie wydarzenia odbywają się tu i jakie są przyrodnicze walory?
Obiekt należy do Muzeum Gdańska jako jego oddział. Zwiedzanie udostępniane jest sezonowo, w okresie od maja do września.
Na terenie twierdzy organizowane są inscenizacje bitew morskich, spotkania z grupami rekonstrukcji historycznych, warsztaty dawnego rzemiosła oraz konferencje i wykłady.
Twierdza jest także ważnym siedliskiem przyrodniczym — jest jednym z największych zimowisk nietoperzy w województwie pomorskim.



Informacje praktyczne
- Adres: Stara Twierdza 1, 80-551 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn, śr–nd 10:00–16:00
- Telefon: +48509226350
- Strona internetowa: muzeumgdansk.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,6 (4 998 opinii)