Poniedziałek, 16 listopada Imieniny: Małgorzata, Edmund, Gertruda
Kontakt
Teraz Poniedziałek, 16 listopada 2026
Przewodnik

Fontanna Neptuna w Gdańsku — ile Neptunów w Gdańsku?

• Grzegorz Maliszewski • 4 min czytania

Fontanna Neptuna
Fot. Аимаина хикари · „Gdańsk Neptun 2” · licencja CC0 · Wikimedia Commons · zdjęcie przeskalowane, kadr dopasowany do formatu strony.

Fontanna Neptuna to zabytkowa fontanna stojąca na Długim Targu w Gdańsku, zainicjowana przez burmistrza Bartłomieja Schachmanna i radę miejską. Obiekt znajduje się przed Dworem Artusa i zamyka perspektywę Drogi Królewskiej.

Fontanna Neptuna to renesansowo-manieryczna kompozycja ustawiona przed wejściem do Dworu Artusa na Długim Targu w Gdańsku. Powstała z inicjatywy burmistrza Bartłomieja Schachmanna i rady miejskiej jako reprezentacyjny element placu, zaprojektowany tak, by komponować się z fasadą Dworu Artusa, ścianą Ratusza Głównego Miasta i wylotem ul. Długiej.

Jak powstała fontanna i gdzie była jej woda?

W miejscu fontanny w 1549 roku znajdowała się studnia położona bliżej Motławy, być może już z metalowymi dekoracjami. Gdańscy rajcy zdecydowali o budowie nowego, bardziej reprezentacyjnego obiektu. Jeden z rzeźbiarzy z Lubeki, Jakub Kordes, zgłosił chęć wykonania fontanny, ale zlecenie otrzymała inna grupa twórców.

Fontannę zaplanowano tak, by figura Neptuna zwrócona była przodem ku kamienicom, które były siedzibą polskich królów podczas ich pobytów w Gdańsku. Projekt przewidywał zasilanie wodą z Potoku Siedleckiego przez działający przy Targu Siennym Kunszt Wodny, lecz początkowo ciśnienie było zbyt niskie, co ograniczało działanie instalacji.

Jaki był przebieg prac artystycznych i technicznych?

Prace projektowe, rzeźbiarskie i odlewnicze trwały w latach 1606–1615. Projekt figury opracował Abraham van den Blocke, a model do odlewu przygotował Piotr Husen. Figurę odlano w brązie w 1612 roku w miejskiej odlewni z użyciem formy ludwisarza Gerdta Benninga; masa rzeźby wynosi około 650 kg.

Elementy architektoniczne, w tym czasza i trzon, wykonał Abraham van den Blocke. Czasza powstała z belgijskiego czarno-niebieskiego marmuru, a trzon z czarnego tufu. Instalacje wodne montował Ottmar von Wettner, a nowy układ zasilania opracował Adam Wijbe; zbiorniki umieszczono na poddaszu Ratusza Głównego Miasta i Dworu Artusa. Pierwsze uruchomienie fontanny nastąpiło 9 października 1633, a inauguracja działania miała miejsce 23 marca 1634.

Co mówi forma rzeźby i jak wyglądała konserwacja?

Figura Neptuna wykonana jest w duchu manieryzmu flamandzkiego i zaprojektowana tak, by oglądać ją ze wszystkich stron. Kompozycja opiera się na łamanej linii przypominającej formę serpentinata; cechy rzeźby wskazują na znajomość antycznych wzorców — głowa nawiązuje do posągu konnego Marka Aureliusza, a tors przypomina Tors Belwederski.

Fontanna przechodziła kolejne prace renowacyjne i zmiany stylu. W latach 1757–1761 Jan Karol Stender wykonał nowe fragmenty basenu i trzonu, a kowal Jakub Barren odnowił kratę, dodając polskie orły i herby Gdańska, co nadało obiektowi zdobny charakter rokokowy.

Jakie remonty i losy spotkały fontannę w XX i XXI wieku?

Fontannę poddano renowacji w 1927 roku. W 1936 roku usunięto orły, na których konserwatorzy pozostawiali sygnatury. Podczas II wojny światowej obiekt został uszkodzony, zdemontowany i wywieziony do Parchowa k. Bytowa na polecenie prof. Ericha Volmara; czaszę i podstawę zamurowano. W wyniku działań wojennych zaginęły m.in. trójząb i płetwa konia morskiego.

Po 1945 roku fontannę odrestaurowano i ponownie uruchomiono 22 lipca 1954 roku; na stałe działała od 22 lipca 1957 roku. Kompleksowy remont z rozbiórką postumentu i rzeźby oraz modernizacją systemu uzdatniania wody i oświetlenia przebiegał od września 2011 do kwietnia 2012. Od lat 80. XX wieku powtarzały się kradzieże płetwy konia morskiego; konserwator zdecydował o wykonaniu płetwy z kruchego materiału o niskiej wartości, by zmniejszyć ryzyko uszkodzeń posągu.

Ostatni duży remont zakończono w kwietniu 2012 roku.

Informacje praktyczne

Najczęstsze pytania

Ile jest Neptunów w Gdańsku?
W przedstawionych informacjach opisana jest jedna zabytkowa Fontanna Neptuna stojąca na Długim Targu przed Dworem Artusa.
Kiedy rzeźba Neptuna została odlana i jaka jest jej masa?
Figurę Neptuna odlano w brązie w 1612 roku w miejskiej odlewni; masa rzeźby wynosi około 650 kg.
Z jakich materiałów wykonano rzeźbę i część architektoniczną fontanny?
Figura jest z brązu, czasza wykonana jest z belgijskiego czarno-niebieskiego marmuru, a trzon z czarnego tufu.
Co stało się z fontanną podczas II wojny światowej?
Fontannę uszkodzono, zdemontowano i przewieziono do Parchowa k. Bytowa na polecenie prof. Ericha Volmara; czaszę i podstawę zamurowano, a niektóre elementy, jak trójząb i płetwa konia morskiego, zaginęły. Po 1945 roku obiekt odrestaurowano.

Źródło: Wikipedia (CC BY-SA)

Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI.

Grzegorz Maliszewski

Nazywam się Grzegorz Maliszewski i w redakcji gdanskzbliska.pl prowadzę sekcję Przewodnik. Podpowiadam, gdzie zjeść, gdzie się zatrzymać i co zobaczyć w Gdańsku — od ścisłego centrum po okolice, do których warto wyjechać na weekend.

Czytaj również