Poniedziałek, 16 listopada Imieniny: Małgorzata, Edmund, Gertruda
Kontakt
Teraz Poniedziałek, 16 listopada 2026
Przewodnik

Bazylika Mariacka w Gdańsku — historia i architektura

• Grzegorz Maliszewski • 4 min czytania

Bazylika Mariacka Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gdańsku
Fot. Gyddanyzc · „Bazylika Mariacka DSC01870” · licencja CC0 · Wikimedia Commons · zdjęcie przeskalowane, kadr dopasowany do formatu strony.

Bazylika Konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gdańsku, zwana też Bazyliką Mariacką lub „Koroną Gdańska”, stoi w Głównym Mieście między ulicami Piwną, Chlebnicką i św. Ducha. Jest to jeden z największych ceglanych kościołów na świecie, wznoszony w latach 1343–1502.

Bazylika Mariacka pełniła funkcje zarówno katolickie, jak i ewangelickie; od 1986 roku jest konkatedrą diecezji gdańskiej, a od 1992 częścią metropolii gdańskiej. Charakterystyczną sylwetkę tworzy masywna zachodnia wieża dzwonnicza z narożnymi, smukłymi wieżyczkami. Świątynia zaliczana jest do późnej odmiany gotyku ceglanego, typowego dla rejonu Morza Bałtyckiego.

Jak powstawała świątynia?

Pierwsze prace przy obecnym kościele ruszyły po nadaniu przywileju dla Głównego Miasta w 1342 roku; pierwszy kamień położono 23 marca 1343. Budowę prowadzono równocześnie z obu stron — od wschodu i od zachodu — i prace ciągnęły się przez następne stulecie. Prace zakończono w 1502 roku, gdy do sklepienia wstawiono ostatni zwornik.

W toku budowy zmieniano koncepcję przestrzenną: pierwotna trójnawowa bazylika przekształciła się w halowy transept i halowe prezbiterium. Przy realizacji prac w XIV–XV wieku pracowali m.in. mistrz Henryk Ungeradin i architekt Hans Brandt; nad sklepieniami pracował Henryk Hetzel, a przy kościele w 1518 roku wystawiono plebanię z inicjatywy Maurycego Ferbera.

Co się działo w epoce reformacji i później?

Reformacja dotarła do Gdańska w pierwszych dekadach XVI wieku; pierwsze nabożeństwo protestanckie w farze odbyło się w 1529 roku. Od 1572 aż do 1945 roku świątynia służyła gminie luterańskiej, choć główny ołtarz obsługiwał katolików do 1572 roku, a do drugiej połowy XVII wieku proboszczami byli katoliccy duchowni wskazywani przez króla polskiego. W XVII wieku przy kościele powstała Kaplica Królewska dla potrzeb katolików.

Jak wygląda architektura i wyposażenie wnętrza?

Bazylika zachowała niemal w pełni gotycką formę zewnętrzną i wewnętrzną. Wysokość nawy głównej sięga około 27 metrów, wnętrze doświetlają 37 dużych okien, z których dwa mają nowe witraże. Dzięki wewnętrznym przyporom uzyskano przestrzeń na 29 kaplic usytuowanych między filarami.

Wystrój wnętrza tworzą liczne dzieła średniowieczne i nowożytne, w tym Ołtarz Koronacji Marii, Piękna Madonna Gdańska, Pietà, ołtarz św. Barbary, Tablica Dziesięciorga Przykazań oraz zegar astronomiczny. W kościele znajduje się też zespół obrazów i epitafiów z XVI–XVIII wieku.

Jakie zniszczenia dotknęły świątynię i jak ją odbudowano?

W wyniku działań wojennych w marcu 1945 roku spłonęły drewniane konstrukcje dachów, zawaliło się około 40% sklepień, a część dzwonów stopiła się, w tym największy dzwon Gratia Dei o masie 5300 kg (odlewany w 1453 roku). Część wyposażenia uległa zniszczeniu lub rozproszeniu; niektóre eksponaty trafiły następnie do muzeów poza Gdańskiem.

W 1946 rozpoczęto odgruzowywanie i zabezpieczanie murów; odbudowę kierowali prof. Stanisław Obmiński i inż. arch. Marian Kossakowski. Świątynię poświęcono ponownie 17 listopada 1955 roku. W kolejnych dekadach odnajdywano fragmenty gotyckiej polichromii, a w latach 1982–1983 ściany i sklepienia pokryto bielą wapienną. W latach 2017–2018 przeprowadzono prace przy elewacji i dachu obejmujące ponad 7 tys. m² i wymieniające około 100 tys. dachówek; koszt tych prac wyniósł 15 mln zł brutto. Największy remont po odbudowie wojennej trwał trzy lata i zakończył się w 2020 roku, a jego koszt wyniósł blisko 20 mln zł.

Jakie prace konserwatorskie prowadzono ostatnio?

W 2019 roku podjęto renowację kamiennej posadzki, składającej się głównie z kilkuset płyt nagrobnych kryjących miejsca pochówku około 6 tys. osób, chowanych w kościele do początku XIX wieku. W trakcie prac wychodzono na ślady dawnych elementów, a w 2020 roku wysunięto tezę, że kamienny próg znaleziony podczas remontu elewacji może pochodzić z rozebranego zamku krzyżackiego.

W 2016 świątynię odwiedziło około 460 tys. osób.

Informacje praktyczne

Najczęstsze pytania

Ile lat ma Bazylika Mariacka w Gdańsku?
Budowę obecnej świątyni rozpoczęto w 1343 roku; na rok 2026 przypada w przybliżeniu 683. rok od rozpoczęcia budowy.
Co dalej z KS Rasiem?
W podanych faktach nie ma żadnej informacji dotyczącej KS Rasia.
Kto jest pochowany w kościele mariackim?
W kościele znajduje się kamienna posadzka z płytami nagrobnymi kryjącymi miejsca pochówku około 6 tys. osób chowanych tam do początku XIX wieku; konkretne nazwiska nie zostały podane w tych faktach.

Źródło: Wikipedia (CC BY-SA)

Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI.

Grzegorz Maliszewski

Nazywam się Grzegorz Maliszewski i w redakcji gdanskzbliska.pl prowadzę sekcję Przewodnik. Podpowiadam, gdzie zjeść, gdzie się zatrzymać i co zobaczyć w Gdańsku — od ścisłego centrum po okolice, do których warto wyjechać na weekend.

Czytaj również